Choć nazywamy je orzechami, orzeszki ziemne, czyli arachidowe mają znacznie ciekawszą historię i botanikę. Nazywamy je też fistaszkami, a ich smak znamy od dziecka. Warto jednak przyjrzeć się im bliżej, bo to nie tylko chrupiąca przekąska. Orzeszki ziemne rosną pod ziemią, nie na drzewach, a ich pochodzenie zaskakuje. Sprawdź, czym naprawdę są orzeszki ziemne i jak wygląda ich niezwykła podróż od rośliny do paczki.
Spis treści
Gdzie występują orzeszki ziemne?
Orzeszki ziemne, orzeszki arachidowe lub fistaszki pochodzą z Ameryki Południowej, prawdopodobnie z terenów dzisiejszej Boliwii. Ich botaniczna nazwa to orzacha podziemna (Arachis hypogaea). To właśnie w Ameryce Południowej uprawiano je już kilka tysięcy lat temu. W późniejszych wiekach trafiły na inne kontynenty, m.in. do Afryki i Azji. Dziś największymi producentami są Chiny, Indie, Nigeria i Stany Zjednoczone. Aby orzeszki arachidowe mogły rosnąć, klimat musi być ciepły i słoneczny, bo roślina nie znosi chłodu. Uprawy wymagają żyznych gleb i dość długiego sezonu wegetacyjnego. W Polsce nie spotkamy ich w gruncie, ale możliwe jest uprawianie ich w doniczkach. Potrzebujemy jednak dużo słońca i cierpliwości.
Sprawdź, jak rośnie kiwi
Jak wygląda roślina orzecha podziemna?
Roślina orzeszka ziemnego osiąga do pół metra wysokości. Ma pierzaste liście i drobne, żółte kwiaty. Po przekwitnięciu łodygi stopniowo kierują się ku ziemi. Cała roślina ma charakter płożący i rozgałęzia się tuż przy ziemi. Liście są delikatne i lekko owłosione. Korzeń główny sięga głęboko, co pomaga w utrzymaniu wilgoci. W okresie dojrzewania pod ziemią rozwijają się twarde strąki. Roślina wygląda dość niepozornie, ale jej cykl wzrostu jest wyjątkowy. Po zbiorach najczęściej całe pędy suszy się na polu lub w specjalnych suszarniach.
Jak rosną orzeszki ziemne
Najciekawsze w orzeszkach ziemnych jest to, gdzie się rozwijają – pod ziemią. Orzecha podziemna to roślina jednoroczna, osiągająca ok. 50 – 70 cm wysokości. Po zapyleniu żółty kwiat rośliny orzeszka ziemnego zaczyna się wydłużać. Tworzy się tak zwany „szyjka”, czyli pęd, który kieruje się ku ziemi. Wnika w glebę i tam formuje się strąk z orzeszkami. Ten etap zachodzi pod powierzchnią, co odróżnia tę roślinę od większości innych strączkowych. Cały cykl wzrostu trwa kilka miesięcy. Strąki zawierają od jednego do czterech nasion. To właśnie te nasiona nazywamy orzeszkami ziemnymi. Gdy roślina dojrzeje, wykopuje się ją z ziemi i suszy. Wtedy właśnie widzimy te znane nam, lekko chropowate strąki z ukrytymi wewnątrz nasionami. Nie mają one twardej łupiny jak orzechy włoskie czy laskowe. Ich cienka, lekko papierowa skórka łatwo schodzi po uprażeniu.
Czy orzeszki to naprawdę orzechy?
Choć nazywamy je orzechami, z botanicznego punktu widzenia nimi nie są. Fistaszki należą do rodziny roślin strączkowych (bobowatych) tak jak groch czy fasola. Mimo że należą do innej grupy, często zaliczamy je do orzechów ze względu na smak i sposób spożywania. W kuchni używamy ich podobnie jak orzechów – do kremów, ciastek, dań azjatyckich czy batonów.
Jak wyglądają zbiory orzeszków ziemnych?
Zbiory fistaszków są wyjątkowe, bo odbywają się pod ziemią. Gdy roślina dojrzeje, trzeba ją ostrożnie wyciągnąć z gleby. Najpierw odcina się nadziemne części, a potem wykopuje cały system korzeniowy. Orzeszki przyczepione są do korzeni, ukryte w strąkach. Następnie suszy się je przez kilka dni. Po wysuszeniu następuje oddzielenie strąków od reszty rośliny. W przemyśle odbywa się to maszynowo, w domowych warunkach – ręcznie. Tak przygotowane fistaszki trafiają do dalszego przetwarzania lub bezpośrednio do sprzedaży.
Sprawdź, jak rośnie awokado
Dlaczego orzeszki ziemne są tak popularne?
Orzeszki ziemne są tanie, dostępne i bogate w białko. Zawierają zdrowe tłuszcze, witaminy i minerały. Nadają się do wielu potraw i przekąsek. Są podstawą popularnego masła orzechowego, zwłaszcza w kuchni amerykańskiej. Często sięgamy po nie między posiłkami lub podczas seansów filmowych. W kuchni azjatyckiej fistaszki występują w daniach smażonych, zupach i sosach. Mimo że są kaloryczne, warto je jeść z umiarem ze względu na skład odżywczy. Ich różnorodne formy – solone, prażone, w karmelu – sprawiają, że każdy znajdzie coś dla siebie.
Czy fistaszki są zdrowe?
Orzeszki ziemne zawierają dużo nienasyconych kwasów tłuszczowych, które dobrze wpływają na serce. Mają też sporo białka, dlatego chętnie sięgają po nie wegetarianie. Są źródłem witaminy E, niacyny i magnezu. Ich spożywanie w umiarkowanych ilościach może wspomagać pracę mózgu i obniżać poziom cholesterolu.
Uwaga! Orzeszki ziemne to jedne z najsilniejszych alergenów pokarmowych. Reakcje mogą być bardzo gwałtowne i niebezpieczne. U niektórych osób nawet śladowa ilość może wywołać reakcję anafilaktyczną. Objawy to między innymi duszności, opuchlizna, pokrzywka i bóle brzucha. Dlatego produkty z orzeszkami muszą być odpowiednio oznaczane.
Ważne jednak, by nie przesadzać z ilością. Fistaszki są kaloryczne i łatwo można przekroczyć dzienny bilans energetyczny. Należy też uważać na dodatki – sól, karmel czy oleje mogą osłabić ich zdrowotne właściwości. Wybierajmy orzeszki niesolone, bez dodatków i w naturalnej formie.