Czarny bez od wieków ceniony był za swoje właściwości lecznicze, a grecki lekarz Hipokrates określał go mianem swojej podręcznej apteczki. Nasi przodkowie przypisywali mu zdolność leczenia 99 chorób, nazywając go „kompletną apteczką”. Sprawdź, co kryją w sobie kwiaty, liście, kora i korzenie tej niepozornej rośliny, którą spotkamy na każdym kroku.
Spis treści
Czarny bez – apteczka w jednej roślinie
Czarny bez już w Starożytności był stosowany w medycynie. Ojciec medycyny Hipokrates określał tę wyjątkową roślinę mianem podręcznej apteczki. Nasi przodkowie wierzyli w lecznicze działanie tej rośliny, ale także w magiczną symbolikę czarnego bzu.
Czarny bez posiada liczne właściwości lecznicze, przede wszystkim związane ze wspieraniem odporności i łagodzeniem objawów przeziębienia. Kwiaty i owoce bzu czarnego wykazują działanie przeciwzapalne, napotne, moczopędne, wykrztuśne, a także przeciwwirusowe. Jednak nie tylko kwiaty są stosowane jako surowiec leczniczy. Prozdrowotne działanie wykazują wszystkie części rośliny – także owoce, liście, a nawet kora i korzeń czarnego bzu.
Sprawdź, jakie wartości zdrowotne i zastosowanie ma żurawina
Kwiaty czarnego bzu – właściwości lecznice
Kwiaty czarnego bzu zawierają olejki eteryczne, flawonoidy, witaminy (A, B1, B2, B3, B6, C) oraz minerały takie jak potas, wapń, sód, magnez, fosfor, cynk, mangan, miedź, żelazo. Działają wykrztuśnie, moczopędnie, przeciwgorączkowo, żółciopędnie, wzmacniająco na cały organizm i układ odpornościowy. Mają właściwości przeciwbakteryjne, leczą zatoki i rozrzedzają katar. Ułatwiają odkrztuszanie zalegającej wydzieliny śluzowej w drogach oddechowych, obniżają gorączkę i działają napotnie. Stosowane są w infekcjach bakteryjnych i wirusowych, w tym wspomagająco przy grypie.
Poprawiają przemianę materii, detoksykują, regulują pracę jelit i metabolizm. Wzmagają diurezę i wydalanie szkodliwych produktów przemiany materii, a także mają wpływ spazmolityczny na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego i dróg moczowych.
Kwiaty dzikiego bzu pomagają w zapaleniach skóry, łuszczycy, egzemach, wzmacniają naczynia włosowate i obniżają ciśnienie krwi. Wodne wyciągi z kwiatów czarnego bzu uszczelniają i wzmacniają naczynia krwionośne, rozszerzają naczynia wieńcowe, poprawiając krążenie krwi w obrębie serca.
Jakie właściwości mają owoce czarnego bzu?
Owoce czarnego bzu są bogate w antocyjany, flawonoidy, garbniki, kwasy organiczne (octowy, jabłkowy, szikimowy, walerianowy, winowy, benzoesowy), pektyny, cukry (glukoza, fruktoza), witaminy C, H, B, żelazo, karoten, wapń, potas, sód. Szklanka soku z czarnego bzu zawierająca 75 mg witaminy C pokrywa dzienne zapotrzebowanie organizmu człowieka na tę witaminę.
Surowe owoce wykazują działanie przeczyszczające, natomiast przetworzone – przeciwbiegunkowe. Poprawiają i regulują przemianę materii, są zalecane dla osób pracujących w pozycji siedzącej.
Owoce czarnego bzu działają również odtruwająco, pomagając usuwać z organizmu szkodliwe produkty przemiany materii oraz toksyny, stąd ich zastosowanie w leczeniu chorób reumatycznych i dolegliwości skórnych. Uznaje się je za środki „czyszczące krew”.
Liście czarnego bzu – właściwości i zastosowanie
Liście czarnego bzu mają podobne zastosowanie jak kwiaty, lecz ich działanie jest łagodniejsze. Działają napotnie, moczopędnie, oczyszczają krew, odtruwają i usuwają toksyny egzogenne. W przypadku problemów żołądkowych i układu trawiennego regulują wypróżnienia i likwidują zaparcia. Wpływają też na polepszenie krążenia i poprawiają wzrok.
Stosuje się je w stanach zapalnych żołądka i jelit, chorobach reumatycznych, problemach skórnych, łuszczycy i egzemach. Podobnie jak kwiaty są stosowane w infekcjach wirusowych i bakteryjnych, gdzie wzmacniają błony śluzowe dróg oddechowych, a także łagodzą kaszel i rozrzedzają katar.
Kora i korzeń czarnego bzu – właściwości
Kora i korzeń mają podobne działanie, są moczopędne, oczyszczające, wspomagają odchudzanie, usuwają nadmiar wody w organizmie, działają przeciwbakteryjnie i ściągająco. W medycynie ludowej wierzono, że kora usuwana od góry do dołu wywołuje wymioty i działa na zatrucia, odwrotnie zbierana działa przeczyszczająco, a skrobana w obu kierunkach daje równocześnie oba skutki.
Na korze czarnego bzu często rośnie grzyb uszak bzowy (Auricularia auricula-judae), znany też jako judaszowe uszy. Grzyb ten jest niezwykle ceniony w kulturze i medycynie chińskiej. Uważa się, że zapobiega chorobom układu oddechowego, zakrzepom, rozrzedza krew, sprzyja wzmocnieniu nerek, poprawia odporność i działa wzmacniająco na cały organizm oraz układ krwionośny.
Sprawdź: Czubnik cytrynowy w doniczce. Jak go rozpoznać i jak sobie z nim radzić?
Czarny bez może być trujący
Mimo szerokiego zastosowania i dobroczynnych właściwości czarnego bzu musimy pamiętać o istotnych ostrzeżeniach. Surowych owoców bzu nie spożywamy! Zawierają one sambunigrynę i prunazynę, glikozydy cyjanogenne, które w organizmie ludzkim ulegają przemianie do cyjanowodoru (kwasu pruskiego), blokującego enzymy tkankowe i prowadzącego do zahamowania transportu tlenu z krwi do tkanek. Powoduje to osłabienie, a niekiedy wymioty. Toksyna ta jest obecna w największych ilościach w liściach, niedojrzałych owocach i pestkach oraz we wszystkich zielonych, świeżych częściach rośliny, a także w korzeniu i korze.
Chociaż toksyna ta jest szkodliwa w wysokich dawkach, w przypadku surowców z czarnego bzu zawartość glikozydów jest niewielka i ulega unieszkodliwieniu podczas suszenia i obróbki termicznej. Niemniej jednak samo gotowanie może nie wystarczyć do całkowitego wyeliminowania trujących właściwości glikozydów. Dlatego należy zwrócić szczególną uwagę, aby owoce przeznaczone do spożycia były mocno dojrzałe, a zielone części rośliny eliminowane z przetworów.
Sprawdź, kto nie powinien jeść wiśni
Kto powinien unikać jedzenia czarnego bzu?
Nie powinniśmy spożywać przetworów z bzu przy niewydolności nerek! Kobiety ciężarne, matki karmiące oraz dzieci przed zażyciem jakiegokolwiek specyfiku z czarnego bzu powinny skonsultować się z lekarzem. Wszelkie kuracje lecznicze należy zawsze konsultować z lekarzem.